Zachowek a darowizna

Michał Koralewski
Michał Koralewski

Data publikacji: 24.02.2020, Data aktualizacji: 30.09.2022

3 minuty czytania

Średnia ocen 4/5 na podstawie 249 głosów

Zachowek a darowizna
Otrzymałeś darowiznę od spadkodawcy i zastanawiasz się, czy możesz odpowiadać za zachowek? Wyjaśniamy!

Nie tylko testament może mieć wpływ na zasady dziedziczenia. Jeśli otrzymałeś darowiznę od spadkodawcy i zastanawiasz się, czy możesz odpowiadać za zachowek? Czy też chcesz przekazać część majątku bliskim i nie wiesz, jaki skutek wywoła to względem twoich spadkobierców. To odpowiedzi na te oraz inne pytania znajdziesz w naszym artykule.

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:

  • czy osoba otrzymująca darowiznę odpowiada za zachowek
  • w jakim przypadku darowiznę traktuje się tak jak testament
  • jak oblicza się wartość przedmiotu darowizny

Darownizna a spadek 

Być może nawet nie zdajesz sobie sprawy, że darowizna uczyniona przez spadkodawcę może wpływać na twoje rozliczenia ze spadkobiercami. Wynika to z faktu, że wartość niektórych darowizn jest doliczana do spadku. Chodzi w tym przypadku o swoistą fikcję prawną. Przyjmuje się bowiem, że składniki majątku, które spadkodawca przekazał w formie darowizny są częścią spadku. I od tak określonego spadku określa się wartość zachowków. Powyższa zasada dotyczy dwóch grup darowizn:

  • tych, które zostały dokonane na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku – niezależnie od daty ich dokonania,
  • takich, które spadkodawca dokonał nie później niż dziesięć lat przed śmiercią – na rzecz innych osób aniżeli jego spadkobiercy i osoby uprawnione do zachowku po nim.

Nie dolicza się do spadku również drobnych darowizn zwyczajowo czynionych w określonych sytuacjach. Chodzi tu przykładowo o okazjonalne prezenty wręczane w związku z różnego typu okolicznościami.

zachowek a darowizna
 

Jak obliczyć wartość darowizny 

Ze względu na fakt, że najczęściej przedmiotem darowizn jest nieruchomość, niezwykle ważna jest kolejna zasada. Mianowicie, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Wynika z niej po pierwsze, że przy obliczaniu wartości spadku nie uwzględnia się zmian w przedmiocie darowizny dokonanych przez obdarowanego. Jeżeli zatem w darowiźnie otrzymaliśmy mieszkanie w złym stanie i następnie własnymi nakładami przeprowadziliśmy w nim kapitalny remont, to ów remont nie będzie brany pod uwagę. Liczyć się bowiem będzie wyłącznie stan nieruchomości z chwili dokonania darowizny.

Z drugiej wszakże strony, ustawodawca nakazuje uwzględnić – przy obliczaniu wartości masy spadkowej – aktualne ceny przedmiotu darowizny. Tym samym należy wycenić ile w chwili ustalania zachowku wynosiłaby wartość nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona w dniu dokonania darowizny.

Można zapytać, czym w praktyce skutkuje to, że darowizna doliczana jest do wartości spadku. Niestety dla obdarowanego może wiązać się z koniecznością przynajmniej częściowej spłaty spadkobierców. Jeżeli bowiem pozostały majątek spadkowy – tj. bez darowanej nieruchomości – nie wystarcza na pokrycie zachowków po zmarłym, to jego spadkobiercy mogą domagać się stosownych dopłat od obdarowanego.

Zwolnienie z obowiązku spłaty spadkobierców

Osoba, która otrzymała darowiznę może się zwolnić ze ww. obowiązku spłaty spadkobierców przekazując im przedmiot darowizny. Jeżeli zaś tego nie zrobi, to jej odpowiedzialność ogranicza się do wartości jej faktycznego wzbogacenia w związku z otrzymaną darowizną. Reguła ta jest istotna, zwłaszcza w przypadku sprzedaży nieruchomości przed śmiercią darczyńcy, bądź przed chwilą ustalania zachowku. W takim bowiem przypadku, za wartość tej nieruchomości przyjmuje się cenę sprzedaży, jaką otrzymał obdarowany. Nie zaś aktualną jej wartość, rzecz jasna pod warunkiem, że cena ta nie została celowo zaniżona.

Ponadto, jeżeli obdarowany sam uprawniony byłby do zachowku po zmarłym, jego odpowiedzialność nie może pozbawić go tego zachowku. Innymi słowy, względem pozostałych spadkobierców odpowiada jedynie do wartości darowizny pomniejszonej o przypadający na niego zachowek.

Co prawda zachowek kojarzy nam się przeważnie z dziedziczeniem testamentowym. Jednakże opisane powyżej zasady doliczania darowizn do spadku mogą znaleźć zastosowanie również, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu. Stanie tak się, gdy darowana nieruchomość stanowiła główny składnik spadku i pozostały majątek nie wystarcza na zaspokojenie spadkobierców ustawowych. W takim przypadku mogą oni domagać się od obdarowanego aby ten przekazał im kwoty do wysokości, jaka odpowiadałaby ich zachowkom.

Darowiznę taką traktuje się zatem podobnie, jak testament. W obu bowiem przypadkach dochodzi do wyłączenia od dziedziczenia spadkobierców ustawowych. Gdyby zatem ustawodawca nie rozciągnął omawianej zasady na przypadek dziedziczenia ustawowego, to spadkodawcy mogliby w prosty sposób pozbawić swoich spadkobierców ustawowych prawa do spadku oraz prawa do zachowku i to bez konieczności wydziedziczania ich. Co uznaje się za sprzeczne z zasadami prawa spadkowego.

Prawo do zachowku - komu przysługuje 

Na zakończenie należy przypomnieć, że zachowek należy się zstępnym (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępnym (rodzice) oraz małżonkowi. Pozostali członkowie rodziny zmarłego nie mają prawa do zachowku. Warto również zwrócić uwagę, że o ile strony nie porozumieją się co do zachowku, orzekać o nim będzie sąd w postępowaniu o zapłatę. Sąd spadku orzekający w sprawach stwierdzenia nabycia spadku oraz w sprawach o dział spadku nie jest uprawniony do orzekania w tych postępowaniach o zachowku. Osoby uprawnione muszą zatem wystąpić z odrębnym pozwem, już po formalnym ustaleniu kręgu spadkobierców.

zachowek

Roszczenie to ulega również przedawnieniu z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Natomiast roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy darowizn przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Spadek zaś otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Dziedziczenie długów ze spadku Dowiedz się więcej

 
Michał Koralewski
Michał Koralewski

Radca prawny, absolwent studiów II i III stopnia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, wspólnik zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku. Specjalizuje się w prawie cywilnym, handlowym i gospodarczym oraz prowadzeniu postępowań sądowych. Zasiada w organach zarządzających i nadzorczych spółek kapitałowych oraz innych jednostek organizacyjnych.

Subskrybuj RynekPierwotny.pl w Google News

PODZIEL SIĘ:

OCEŃ ARTYKUŁ:

4 Komentarze

Komentowanie dostępne tylko dla zalogowanych użytkowników.
  • Marcin

    Żona otrzymała w ,,darowiźnie,,od rodziców działkę za którą dała im 50 tyś zł. Rodzeństwo żony zarzuca jej że otrzymała od rodziców działkę za którą nic nie zapłaciła. Jak można uregulować sprawę aby było jasne oraz czarno na białym że rodzice otrzymali zapłatę za działkę. Chodzi o to aby po śmieci rodziców rodzeństwo nie rościło żadnych praw do tej dzialki

    24 listopada 2021, 20:59

    Michał Koralewski

    Najlepszym rozwiązaniem w tym zakresie jest złożenie przez rodziców Pana żony oświadczenia w formie aktu notarialnego, w którym potwierdzą oni przyjęcie ww. kwoty tytułem zapłaty za nieruchomość. Oświadczenie takie będzie można następnie wykorzystać w ewentualnej sprawie o zachowek wytoczonej przez rodzeństwo obdarowanej.

    30 listopada 2021, 12:15
  • Paweł

    Byłbym wdzięczny za wyjaśnienie sytuacji w której jest dwóch spadkobierców, spadkodawca za życia przepisał jednemu z nich w darowiźnie majątek o wartości 1 miliona zł z zanaczeniem, że darowizna wchodzi do schedy spadkowej a po śmierci pozostawił 100 zł na koncie. Scheda spadkowa wynosi zatem 1000100 zł. Sąd podczas działu spadku przyzna oczywiście te 100 zł temu nieobdarowanemu a obdarowany nie musi płacić jemu nadwyżki. Co wtedy? Czy należy się zachowek temu nieobdarowanemu? Jeżeli tak to od jakiej kwoty?

    20 sierpnia 2021, 22:01

    Michał Koralewski

    Rozliczenie spadkobierców w ramach działu spadku jest odrębną instytucją aniżeli zachowek. Z tego też względu, spadkobiercy który nie otrzymał darowizny przysługuje możliwość wystąpienia z roszczeniem o zachowek. Roszczenie to przedawnia się z upływem lat 5 od dnia śmierci spadkodawcy. Zachowek liczony jest od spadku obejmującego mienie pozostawione przez spadkodawcę wraz z doliczeniem wartości darowizny. Tę zaś oblicza się według stanu na dzień darowania ale wedle cen na moment wyrokowania przez sąd o zachowku. Sąd ocenia wartość darowizny posiłkując się opinią biegłego sądowego.

    Zachowek wynosi natomiast ½ udziału spadkowego liczonego od wartości spadku uwzględniającej wartość darowizny obliczonej we ww. sposób., a w przypadku osób niepełnoletnich oraz trwale niezdolnych do pracy 2/3 udziału spadkowego.

    23 sierpnia 2021, 14:49
  • Olga

    Czy mogę prosić o wyjaśnienie, dlaczego z tego artykułu wynika, że w przypadku darowizny spadkobierca może ubiegać się o zachowek, a nie o spadek? Przecież darowizna wchodzi w skład schedy spadkowej, więc - jeśli dobrze interpretuję przepisy - spadkobiorcy należy się jego pełna część spadku, a nie jedynie zachowek. Inaczej rzecz miałaby się w przypadku dziedziczenia testamentowego.

    16 września 2020, 22:27

    Redakcja

    Dzień dobry,

    zachowek jest uprawnieniem przysługującym spadkobiercom ustawowym niezależnie od woli spadkodawcy, za wyjątkiem instytucji wydziedziczenia. Zachowek chroni zatem interes spadkobierców zarówno przy dziedziczeniu testamentowym, jak i chociażby w przypadku, gdy majątek spadkodawcy został rozdysponowany w formie darowizn. W innym wypadku instytucję zachowku możnaby stosunkowo prosto obejść.Przepisy art. 1000 kodeksu cywilnego mogą zatem znaleźć zastosowanie także przy dziedziczeniu ustawowym.


    Odnośnie zaś zaliczenia darowizny na schedę spadkową. Istnieje i taka możliwość, wszakże należy pamiętać o treści art. 1040 k.c., tj. jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny lub zapisu windykacyjnego, ani spadkobiercy zobowiązanego do ich zaliczenia. W typowej sytuacji zatem, obdarowany mógłby skorzystać z dyspozycji ww. przepisu.

    18 września 2020, 11:24
  • Irena Woźniak

    Witam, Starałam się czytać ze zrozumieniem ale nie bardzo się dało. W jednym miejscu pisze Pan że zachowek należy się spadkobiercom do 10 lat od śmierci spadkodawcy, gdy ten darował jakiś majątek jednej osobie . W drugiej opcji pisze Pan że niema ograniczenia 10 lat A na końcu że do 5 lat przy otwarciu testamentu. Można troszkę jaśniej?

    25 lutego 2020, 17:23

    Redakcja

    Dzień dobry,

     

    W procedurze obliczania i dochodzenia zachowku ważne jest kilka terminów. Każdy z nich dotyczy jednakże innej kwestii.

    Pierwszy termin (10 lat wstecz od śmierci spadkodawcy), odnosi się do sposobu obliczania zachowku. Jak wiemy, zachowek oblicza się, jako część udziału w spadku. Aby zatem możliwe było obliczenie zachowku, konieczne jest uprzednie określenie co wchodzi w skład spadku. Do tego stosuje się wspomniany termin 10-letni. Mianowicie, ustawodawca nakazuje uznać za część spadku pewne darowizny dokonane przez spadkodawcę przed śmiercią. Z tym, że darowizny te podzielono na dwie kategorie:

     

    1. te, które zostały dokonane na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku – niezależnie od daty ich dokonania (czyli także wcześniej niż 10 lat przed śmiercią spadkodawcy),
    2. te, które spadkodawca dokonał nie później niż dziesięć lat przed śmiercią – na rzecz innych osób aniżeli jego spadkobiercy i osoby uprawnione do zachowku po nim.

     

    W zależności zatem od osoby obdarowanego, termin 10-letni może znaleźć zastosowanie (druga kategoria), bądź nie (pierwsza kategoria).

    Drugi okres, o którym warto pamiętać to okres 5-letni od ogłoszenia testamentu albo otwarcia spadku. To tzw. okres przedawnienia, czyli czas w którym roszczenia o zachowek można bezpiecznie dochodzić przed sądem. Wniesienie pozwu o zachowek po upływie ww. 5 lat, w przypadku podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawnienia, zakończy się oddaleniem pozwu.

    27 lutego 2020, 10:40

Artykuły powiązane

Regionalne

Rynek nieruchomości

Wiadomości

Wnętrza

Inne

Udostępnij
Twoja przeglądarka nie jest obsługiwana

Nowa odsłona RynkuPierwotnego została stworzona w oparciu o najnowsze technologie zapewniające szybsze działanie serwisu i maksymalne bezpieczeństwo. Niestety, Twoja aktualna przeglądarka nie wspiera tych technologii.

Sugerujemy pobranie najnowszej wersji jednej z poniższych wyszukiwarek: